Terug

Andere artikelen:
Trouw, 27 oktober 2009
NRC, 7 januari 2010
 
De Volkskrant, 2 november 2009
Spannend: foto’s met een bijschrift
door Merel Bem
 
Kleistpark
Anja de Jong: Kleistpark Revisited Berlin (2007). Bijschrift: Het Kleistpark is de locatie van de voormalige Botanische Tuinen, van het Kammergericht-gebouw waarin op 20 juli 1944 de samenzweerders tegen Hitler terechtstonden, van de Hochbunker uit de Tweede Wereldoorlog en van het in 1977 gebouwde Sozialpalast.
 
Hoeveel informatie kan de kijker uit een foto deduceren? Komt dat wat de fotograaf wil vertellen en visueel heeft vertaald over op iemand die het achterliggende verhaal niet kent? En wanneer dat niet helemaal mogelijk is, hoe presenteert hij dan de ontbrekende informatie: in titels, in bijschriften, het persbericht, de catalogus?
 
Anja de Jong (1957) vindt het interessant te experimenteren met beeld en tekst die elkaar aanvullen. In het CBK in Dordrecht is op dit moment een bescheiden maar mooi overzicht, samengesteld door Flos Wildschut, te zien van werk dat de fotograaf/beeldend kunstenaar maakte sinds 2004.
 
Het oeuvre van Anja de Jong bestond tot voor kort voornamelijk uit zwart-wit beelden van uitgestrekte, verlaten gebieden in Chili, op La Palma, Antarctica, Spitsbergen. Daar fotografeerde ze subtiel de menselijke aanwezigheid in onherbergzaam gebied.
 
Die foto’s behoeven eigenlijk wonderlijk weinig uitleg, ook al weet je lang niet altijd waar je precies naar staat te kijken. Misschien wel juist omdat er vaak zo ‘weinig’ op staat: er is de grafische kwaliteit van de landschapsstructuren, stenen, zand, wat asfalt, plus die minimale menselijke invloed in de vorm van waterleidingen, meetapparatuur, een houten brug. Het ‘lezen’ van die contemplatieve foto’s is niet moeilijk. Hun titels vertellen je wel precies wat je ziet, maar zijn voor het begrip van de series niet onontbeerlijk.
 
In 2007 verbleef Anja de Jong een paar maanden in Berlijn, als artist in residence bij de Kunstfabrik am Flutgraben. Dat was bij voorbaat al interessant: wat doet een fotograaf die gewend is aan uitgestrekte verlatenheid met een stad die uitpuilt van de informatie? Het resulteerde in het boek Berlin’s Covered History, en de expositie in Dordrecht.
 
Kleur! Dat is het eerste dat opvalt. En daarna: verhaal. De Jong had daartoe al een aanzet gegeven in haar foto’s van Chili. De kleurenfoto’s vertelden veel meer dan die in zwart-wit, ze waren bijvoorbeeld vanuit een auto gemaakt.
 
In Berlijn bezocht de fotograaf plekken waar de roerige stadsgeschiedenis net aan de oppervlakte ligt. Weet je het niet, dan zie je het ook niet – alhoewel je het bij De Jongs intrigerende foto’s zou kunnen ruiken. Er is iets aan de hand met die gebouwen, met dat park. Maar het visuele effect van kleuren is groot, er is veel afleiding.
 
De bijschriften bieden uitkomst. Ze zijn sec en minimaal, maar bevatten meer informatie dan Anja de Jong normaal gesproken ‘toelaat’. En weet je eenmaal dat de tekst uitleg bevat, dan is het de sport om het lezen ervan zo lang mogelijk uit te stellen, en dan te ‘controleren’: vertelde die foto wat ik nu zeker weet?
 
Dat is spannend. En dat is de verdienste van Anja de Jong, die de moed had om in een nieuwe omgeving over te stappen op een nieuwe techniek, ook al moet ze daarbij meer uitleg geven.
Copyright: Merel Bem
 

Terug