Architecture Interpretations
Other articles:
PROFESSIONELE FOTOGRAFIE P/F nr. 7/1994
by Herman Hoeneveld
LA PHOTOGRAPHIE D'ARCHITECTURE AUX XIXe et XXe SIECLES
by Philippe Néagu et Jean-François Chevrier
ANJA DE JONG
by Frits Bless (catalogue Institut Néerlandais)

Kunstpagina Trouw, 9 February 1985
 
Foto’s van Anja de Jong in Dordrecht
Subtiel verhaal in tonen van zwart, wit en grijs
by Cees Straus
 
Dordrecht – Het Dordrechts Museum beschikt, naast het prentenkabinet dat daar in de eerste plaats voor bestemd is, over een zaal waar fotografie bijzonder goed tot haar recht kan komen.
 
Dat is de ruimte direct achter de entree, die de titel draagt van 'Waarheid en vrede'. Met neergelaten zonwering ontstaat een heldere, fraai-witte ruimte waar het licht een transparant karakter heeft dat de geëxposeerde foto’s een extra ‘licht’ accent geeft. In die zaal hangt nu het werk van Anja de Jong, een jonge fotografe (geboren 1957), die pas enkele jaren actief is, maar in korte tijd een indrukwekkende rij exposities wist op te bouwen. Nadat ze in 1981 van de academie in Rotterdam was gekomen, werd haar werk al snel gepubliceerd in enkele foto- en architectuurbladen, terwijl ze tegelijkertijd meedeed aan groeps- en solotentoonstellingen. Ze was een van de 19 vrouwen op de jubileumexpositie van 10 jaar Canon Gallery in Amsterdam, waar ze liet zien dat haar werk niets specifiek 'vrouwelijks' had.
 
Ondanks haar vele exposities zijn haar beelden echter niet bekend geworden; daarvoor zijn deze platen veel te eigenzinnig. Het werk van Anja de Jong moet je bovendien in 'het echt' zien, het laat zich door zijn zeer subtiele kwaliteiten moeilijk reproduceren (de grove rastertechniek waarmee kranten foto's reproduceren voldoet nauwelijks of niet). De fotografe moet het dan ook van mond tot mond reclame hebben om haar werk een grotere verspreiding te geven. Dat verdient het ten volle, want het zijn altijd fascinerende beelden, die intrigeren doordat ze je voor de vraag stellen wat er nu in feite te zien is.
 
Kantoren
De situaties die Anja de Jong vastlegt, bewegen zich tussen strikt reële, en geconstrueerde gegevens die zijn opgebouwd uit niet benoembare onderdelen. Voor haar vroegste werk uit 1981-1983, waarmee de expositie begint, gaat dit onbenoembare nog niet zozeer op. Ze koos toen bestaande situaties, interieurs van kantoren of een museum, meestal vrijwel lege ruimtes met hooguit een enkel meubelstuk.
 
Die ruimtes onderzocht ze op de expressiviteit van het aanwezige zwart, wit en grijs, vooral het wit liet ze overheersen. Ramen, wanden, architectonische en constructivistische details liet ze hun eigen verhaal vertellen, maar ze houdt ze altijd ondergeschikt aan de nuanceringen van het licht dat ze reflecteren. Het draait wel om een onderzoek naar de eigenschappen van architectuur, maar het resultaat daarvan, de architectuur zelf, wordt dienstbaar gemaakt aan het eigenlijke doel. Hoewel de fotografe het licht ontdekt als een element dat 'kleur' verschaft aan de vele vlakken in haar ruimtes, laat ze het nog geen echt belangrijke rol spelen.
 
Deze stijl wordt omstreeks 1983 vrij abrupt afgebroken, als ze de compositie geheel in eigen hand neemt. Ze schept dan als het ware haar eigen architectuur. De bestaande ruimte wordt een gedroomde ruimte in het platte vlak, die echter wel een suggestie van driedimensionaliteit heeft, en zelfs meer dan dat. In die meer dan driedimensionale ruimtes (waarbij ze op geraffineerde wijze een transparantie in de vlakken tot stand brengt) zweven onregelmatig gevormde vierkanten en trapeziums.
Die zwevende constructies worden het hoofdthema in de foto’s, een gedroomde abstracte architectuur. Zwart, grijs en wit worden opnieuw aangewend, maar het is nu een oneindig aantal tussentonen die het verbindende element vormen tussen de verschillende vlakken. Het verrast bijzonder om te zien hoe de fotografe hier uitpakt met dit scala van subtiele tinten waarmee ze haar werk een bijzonder 'kleurrijk' aspect verleent.
 
Nieuwe invalshoeken
Het derde deel van de expositie beslaat de periode ’84 tot heden en daarin is de terugkeer naar de bestaande ruimte te zien, althans elementen daarvan. Het licht speelt nu een grotere rol, maar typisch genoeg valt nu het accent minder op het wit. Het zwart komt in relatief grote vlakken duidelijk naar voren. Zo levert dit werk steeds nieuwe invalshoeken; het maakt je benieuwd naar een volgende stap.
 
Deze museale presentatie bevestigt het beeld dat van Anja de Jong al enigszins bekend was: intrigerend werk van een fotografe die in snel tempo naar een kwalitatief hoog peil klimt.
 
Foto's van Anja de Jong, tot en met 17 februari in het Dordrechts Museum, Museumstraat 40, Dordrecht, geopend op dinsdag tot en met zaterdag van 10-17 uur, zondag van 13-17 uur.
Copyright: Cees Straus, Trouw
 

Architecture Interpretations